Кога земате потрошувачки кредит, како физичко лице, имате низа законски права кои се дизајнирани да ве заштитат од непочитување на условите, неправилно однесување од страна на давателот на кредитот, или од непредвидени ситуации.
Законот за потрошувачки кредит на Република Северна Македонија, особено членови 14–20, ја регулира комуникацијата помеѓу потрошувачот и давателот на кредитот, условите за раскинување на договорот, предвременото плаќање, како и заштитата од несоодветни практики при наплата.
Клучни права на потрошувачот при кредитирање
Потрошувачот има право да се информира и да реагира на повеќе начини. Откажување од договорот пред да се користи кредитот – можно е во рок од пет дена по склучувањето на договорот, со писмена изјава до давателот на кредитот.
Раскинување на договорот е предвидено во рок од 10 дена по првата уплата, доколку договорот не ги содржи сите законски елементи (член 15). Предвремено плаќање на кредитот е исто така право – потрошувачот може во секое време да го плати непристигнатиот дел без дополнителни трошоци, освен евентуалните трошоци предвидени во договорот (член 17).
Право на откажување и раскинување на договорот
Потрошувачот може да ја откаже кредитната обврска со писмено известување пред да го користи кредитот, но најмногу пет дена по склучувањето на договорот. Давателот може да наплати само трошоци за одобрување на кредитот.
Ако договорот не ги содржи елементите пропишани со член 7 од законот, потрошувачот може да го раскине договорот во рок од 10 дена од првата уплата. Во овој случај, давателот е должен да ги врати сите уплатени износи, а потрошувачот да го врати искористениот дел од кредитот (член 15).
Обврски на давателот при задоцнување и предвремено плаќање
Давателот на кредитот може еднострано да го раскине договорот и да бара предвремена наплата само ако потрошувачот доцни со плаќање на првата или две последователни рати, но претходно мора да испрати писмено известување со рок од најмалку 15 дена за измирување на обврските (член 16).
Потрошувачот има право да плати дел од кредитот предвремено, при што му се намалуваат вкупните обврски за каматата која би пристигнала по денот на предвременото плаќање (член 17). Ако побарувањето се отстапи на друго лице, давателот е должен да го извести потрошувачот, кој може да истакне сите приговори што ги имал кон оригиналниот давател (член 18).
Колкави камати се превисоки и кои провизии се незаконски
Законот дефинира методологија за пресметка на годишната стапка на вкупни трошоци на кредитот, која вклучува камата и трошоците поврзани со одобрување на кредитот, надоместоци за членарини, осигурување и гаранции, но не и трошоци за трансфер на средства или за купување на стока.
Трошоците за предвремено плаќање, ако се предвидени во договорот, не се вклучуваат во пресметката на вкупната камата. Ако давателот на кредитот пресметува камата или провизии кои не се во согласност со законската методологија, тие можат да се сметаат за неправилни или „превисоки". Потрошувачот има право да побара ревизија или правен надомест.
Давателот може да ги користи средствата обезбедени со меница или чек само за наплата на кредитот – злоупотребата води до обврска за надоместок на штета (член 19). Ако потрошувачот е принуден да купи производ или услуга преку кредит кај одреден продавач, а не успее да ги оствари правата кон продавачот, има право да бара надоместок од давателот на кредитот (член 20).
Механизми на наплата – Што смеат кредиторите да направат
Давателите на кредит имаат строго определени правни механизми за наплата. Нотарски платен налог – давателот може да поднесе нотарски платен налог до надлежен нотар. Потрошувачот има право на приговор пред нотарот или судот. Доколку приговорот не биде прифатен, постапката продолжува пред суд.
Важно е да се знае дека ваквите постапки бараат ангажирање на адвокат, а со тоа се јавуваат дополнителни трошоци: нотарски трошоци, судски такси и адвокатски хонорари. Овие трошоци можат значително да ги зголемат финалните обврски, па е препорачливо да се консултира професионален правен совет пред да се започне постапка.
Дали смеат да ве контактираат трети лица за наплата
Потрошувачот има право да ги заштити своите контакти. Законски е забрането други лица, на кои потрошувачот не му дал согласност, да контактираат за наплата на кредитот. Тоа вклучува телефонски повици, СМС пораки и други комуникациски канали.
Доколку давателот на кредитот или трети лица ја прекршат оваа забрана, потрошувачот има право на приговор и може да побара надоместок за оштетување на приватноста.
Превенција и препораки за потрошувачи
За да се избегнат проблеми при користење на потрошувачки кредити, препорачуваме: Проверка на сите услови во договорот – пред потпишување, потрошувачот треба да се увери дека договорот ги содржи сите елементи пропишани со законот.
Искористете ги законските рокови од 5 и 10 дена за откажување и раскинување на договорот ако е потребно. Проверете дали годишната стапка на вкупни трошоци е во согласност со законската методологија. Сите кореспонденции со давателот треба да бидат во писмена форма и да се чуваат како доказ.
Не давајте свој телефон на трети лица и известувајте ако неовластено ве контактираат. При проблеми со наплата или при превисоки камати, консултирајте се со адвокат пред да започнете правни постапки.
Потрошувачите кои користат потрошувачки кредити во Република Северна Македонија имаат бројни права кои им овозможуваат заштита од неправилно однесување на давателите на кредитот, од непристојни наплати, превисоки камати или злоупотреба на нивните лични податоци.
Законот обезбедува механизми за откажување и раскинување на договорот, предвремено плаќање, надоместок за неправилности и ограничување на комуникацијата од трети лица. Важно е потрошувачите да ги знаат законските рокови и права и да побараат правна помош кога се соочуваат со сложени ситуации.
