Промената на лично име или презиме е лично право на секој граѓанин во Република Северна Македонија. Иако најчесто се поврзува со развод на брак, ова право може да се оствари и поради лични, семејни, културни или други оправдани причини.
Во пракса, многу граѓани не се целосно информирани за условите, постапката и обврските што следуваат по промената на името или презимето. Во овој текст, на едноставен и разбирлив начин, ги објаснуваме сите клучни аспекти – од законските услови, преку потребната документација, до можните казни.
Што претставува лично име според законот
Согласно Законот за лично име, личното име се состои од име и презиме. Ова е основен идентификациски податок на секој граѓанин и се евидентира во матичната книга на родените.
Законот дозволува промена и на името и на презимето, па дури и повеќекратна промена, сè додека избраното име не навредува други лица, не е спротивно на моралот и не е во спротивност со јавниот ред.
Кој има право да го промени името или презимето
Право на промена на лично име има секој македонски државјанин постар од 15 години кој е способен за расудување, не е осудуван и против кого не се води кривична постапка за кривично дело што се гони по службена должност.
Кај малолетни лица, барањето го поднесуваат родителите, посвоителите или старателот, со согласност од надлежниот орган за старателство. Доколку детето е постаро од 10 години, потребна е и негова изречна согласност.
Право на промена нема лице кое не ги регулирало имотно-правните и другите законски обврски што произлегуваат од бракот или од односот родител–дете кон лица што живеат во Македонија.
Најчести причини за промена на презиме
Во пракса, најчеста причина за промена на презиме е развод на брак. Жените кои при склучување на брак го земале презимето на сопругот или додале негово презиме, по разводот често бараат враќање на своето претходно презиме.
Важно е да се знае дека поранешниот сопруг нема право, ниту по судски пат, да ја принуди поранешната сопруга да го промени презимето доколку таа не го сака тоа.
Други причини за промена можат да бидат промена на вера, национална припадност, желба за полесна интеграција во средината, како и семејни причини поврзани со утврдување или оспорување на мајчинство или татковство, или посвојување.
Каква е постапката за промена на лично име
Барањето за промена на лично име се поднесува во подрачната единица на Министерството за внатрешни работи (МВР), според живеалиштето на подносителот.
Министерството за внатрешни работи е должно да донесе решение во рок од 30 дена од денот на приемот на барањето. Доколку тоа не се случи, граѓанинот има право во рок од три дена да поднесе барање до писарницата на министерот, кој е должен да одлучи во рок од пет работни дена.
Постапката може да се спроведе лично или преку полномошник.
Потребна документација
Кон барањето за промена на лично име се доставуваат следните документи: доказ за лична идентификација (лична карта или пасош), извод од матичната книга на родените, уверение од надлежен суд дека не се води кривична постапка, како и уверение од Центарот за социјални работи дека се регулирани обврските од брачниот однос.
Дополнително, се доставува и уплатница за платена административна такса во износ од 300 денари. Во случај на промена по основ на развод, правосилната пресуда мора да биде претходно евидентирана во матичната служба.
Обврски по промената и можни казни
По промената на презимето, граѓанинот е должен во рок од 30 дена да ги замени личните документи. Пасошот мора да се предаде во МВР за поништување и не смее да се користи доколку личните податоци се променети.
Според податоци од МВР, во првата половина од годината биле изречени 108 глоби и поднесени две прекршочни пријави за користење или невраќање на пасош по промена на лични податоци.
Глобите се движат од 50 до 250 евра во денарска противвредност. Доколку глобата се плати во рок од осум дена, се плаќа половина од износот. Во спротивно, се поведува прекршочна постапка пред надлежен орган.
Промената на име или презиме во Македонија е законски дозволена, релативно едноставна и финансиски достапна постапка. Сепак, важно е граѓаните да бидат информирани за сите услови, рокови и обврски што произлегуваат од ова право.
Навремената замена на личните документи и почитувањето на законските рокови ќе ве заштитат од непотребни казни и проблеми. Доколку имате дилема или посложена ситуација, секогаш е препорачливо да побарате стручна правна помош.
