Кога бракот се завршува, најчесто прво се размислува за емоциите, децата и новиот живот. Но постои уште едно критично прашање што може да ве чини илјадници евра ако не сте добро информирани: делбата на заедничкиот имот.
Што се случува со станот што го купивте заедно? Кој го зема автомобилот? Како се делат долговите? А што е со бизнисот што го започнавте за време на бракот? Во Македонија, имотот стекнат во брак е најчесто запишан само на едниот брачен другар - обично сопругот. Но, ова не значи дека тој имот му припаѓа само на него.
Во овој водич ќе откриете што точно македонското право вели за делба на имотот, како се врши, кој може да добие поголем дел и што можете да направите за да ги заштитите вашите права. Не дозволете незнаењето да ве чини скапо.
Што можете да делите и што не: Границата што мора да ја знаете
Пред да почнете со делба, мора да разберете што точно е предмет на делба. Според македонското право, дели се само заедничкиот имот - односно имотот што брачните другари го стекнале во текот на бракот.
Ова вклучува: недвижности купени за време на бракот (станови, куќи, земјиште), возила, штедни влогови, акции, удели во фирми, мебел и други подвижни работи. Дури и ако во документите стои само името на едниот брачен другар, тоа не е пречка - имотот се смета за заеднички ако е стекнат за време на бракот.
Но, не се дели посебниот имот: имотот што едниот брачен другар го имал пред склучување на бракот, имотот стекнат со наследство или подарок за време на бракот, и личните предмети (облека, обувки, работна опрема) освен ако не се несразмерно скапи во однос на вкупниот заеднички имот.
Оваа разлика е клучна. Ако вашиот партнер има стан што го наследил од родителите за време на бракот, тој стан не влегува во делбата. Ако вие имавте автомобил пред бракот и го чувате за време на бракот, тој автомобил останува ваш. Меѓутоа, ако тој автомобил го продадете и купите нов за време на бракот, новиот станува заеднички имот.
Како се управува со заедничкиот имот за време на бракот?
Можеби мислите дека кога имотот е запишан на вашето име, вие слободно можете да го продадете или да го оптоварите со хипотека. Но законот вели нешто сосема поинаку.
Брачните другари треба заеднички и спогодбено да управуваат и да располагаат со заедничкиот имот. Ова значи дека за продажба на заеднички имот, на пример стан, потребна е согласност од двајцата брачни другари. Токму затоа нотарите редовно бараат изјава од другиот брачен другар дека се согласува со продажбата, дури и ако неговото име не стои во имотниот лист.
Исто така, со својот дел во заедничкиот имот пред тој да се определи (односно пред делбата), брачниот другар не може самостојно да располага. Не можете да продадете "вашата половина" од заедничкиот стан додека не направите делба и точно не се утврди кој дел ви припаѓа.
Меѓутоа, брачните другари во писмена форма можат да се договорат дека управувањето и располагањето со заедничкиот имот или со дел од него ќе го врши само едниот од нив. Ова е корисно кога, на пример, едниот брачен другар е бизнисмен и треба брзо да донесува одлуки за фирмата.
Дали се дели на половина или некој може да добие повеќе?
Еве најважното прашање: дали заедничкиот имот секогаш се дели на еднакви делови? Одговорот е: во принцип да, но постојат исклучоци.
Основното правило е дека заедничкиот имот се дели на еднакви делови - половина за едниот, половина за другиот брачен другар. Ова е претпоставка од која тргнува судот. Не е важно кој заработувал повеќе пари - законот гледа на бракот како партнерство каде и двајцата придонесуваат, без разлика дали тоа е со работа, со грижа за домот и децата или на друг начин.
Меѓутоа, еден брачен другар може да докаже дека неговиот придонес во заедничкиот имот очигледно и значително е поголем од придонесот на другиот. Во тој случај, судот може да му определи поголем дел од заедничкиот имот. Но внимавајте - не е доволно само да кажете дека вие заработувавте повеќе. Треба да докажете дека вашиот придонес е значително и очигледно поголем.
На пример, ако едниот брачен другар имал огромни приходи од свој бизнис и со тие пари купил неколку недвижности, додека другиот брачен другар не работел и не придонесувал ништо кон стекнување на тој имот, може да се докаже поголем придонес. Но ако едниот работел и заработувал, а другиот се грижел за децата и домот, тоа не е основа за различни делови - обајцата се смета дека еднакво придонесувале.
Што се случува со долговите: Скриената опасност што сите ја заборавааат
Голема грешка што луѓето ја прават е да мислат дека делбата се однесува само на имот. Но долговите исто така се делат, и тоа може сериозно да ви го промени финансискиот резултат.
За обврските што еден брачен другар ги имал пред склучување на бракот, како и за личните обврски што ги примил по склучувањето на бракот (пример: кредит за лична потрошувачка), не одговара другиот брачен другар. Тие долгови остануваат лични.
Меѓутоа, брачните другари одговараат солидарно за обврските што едниот брачен другар ги примил спрема трети лица за намирување на тековните потреби на брачната заедница. На пример, ако за време на бракот е земен кредит за купување на стан за семејството, тој долг е заеднички. Истото важи за кредит за автомобил за семејството, за реновирање на заедничкиот стан, за трошоците за домаќинството.
Тоа што долгот е на име само на едниот брачен другар не го прави автоматски личен - ако парите се искористени за потребите на семејството, долгот е заеднички. И при делбата, не се делат само подвижните и недвижните ствари, туку и долговите. Тие влегуваат во масата за поделба.
Ова значи дека ако имате заеднички имот вреден 100.000 евра, но и заеднички долг од 40.000 евра, во делбата секој добива по 50.000 евра имот, но и по 20.000 евра долг. Многу луѓе се изненадени кога схватат дека не добиваат половина од имотот, туку половина од нето-вредноста (имот минус долгови).
Како се врши делбата: Спогодба или суд?
Кога дојде време за делба на заедничкиот имот, имате две опции: спогодба или судска постапка. И двете се можни и за време на бракот и по престанокот на бракот (развод).
Спогодбена делба е секогаш подобра опција ако е можна. Брачните другари можат писмено да се договорат како ќе го поделат заедничкиот имот. Може да се договорат дека еден зема стан, а другиот автомобил и штедилница. Може да се договорат дека еден ќе му исплати на другиот одредена сума за да го задржи целиот имот. Флексибилноста е огромна и им овозможува на страните да најдат решение што одговара на нивните потреби.
Судска делба се врши кога страните не можат да се договорат. Еден од брачните другари поднесува барање до судот, и судот во вонпарнична постапка ја врши делбата. Судот прво утврдува што е заеднички имот, што е посебен имот, колкави се долговите, кој колку придонесувал, и потоа донесува одлука за делба.
Важна одредба: доколку при делбата на заедничкиот имот се утврди дека на еден од брачните другари му припаѓа значително помал дел, судот може на барање на еден од брачните другари да определи тој дел да му се надомести во пари. Ова е практично кога, на пример, има еден стан и не може физички да се подели - еден го зема станот, а другиот добива парична надоместок.
Исто така, при делбата на заедничкиот имот и при барање на брачниот другар, во неговиот дел првенствено ќе се внесат оние ствари од заедничкиот имот кои служат за вршење на неговата дејност. Ако еден брачен другар е лекар и има медицинска опрема, таа опрема ќе му припадне нему. Ова е логично и помага брачните другари да продолжат со своите животи по разводот.
Делбата на имот по развод или за време на брак не е едноставна математичка задача. Таа вклучува правни, емотивни и практични прашања што бараат внимателно разгледување. Основното правило е дека заедничкиот имот се дели на половина, но постојат многу нијанси: кој имот е предмет на делба, како се третираат долговите, може ли некој да добие поголем дел, како се решаваат практичните прашања.
Ако се соочувате со развод или размислувате за делба на имотот, најдобро е да консултирате адвокат специјализиран за семејно право пред да преземете било какви чекори. Добро структурирана спогодба може да ви заштеди месеци или години судски постапки, илјадници евра трошоци и огромен стрес. Но за да преговарате ефективно, мора да ги знаете вашите права.
Запомнете: тоа што пишува во имотниот лист не е последната вистина за тоа што ви припаѓа. Законот ги штити правата на двајцата брачни другари врз заедничкиот имот, без оглед чие име стои на хартијата. Бидете информирани, побарајте правна помош навремено и не дозволете незнаењето да ви го чини тоа што по право ви припаѓа.
